loading...

Wpisz miasto w którym przebywasz,
aby odnaleźć Mszę Świętą w języku polskim.

Zamknij wpis

Ks. prof. dr hab. W. Necel TChr - 2019

Posługa sakramentalna przybyszom katolikom 

W trosce Kościoła o dobro duchowe imigrantów katolików szczególne miejsce zajmuje liturgia, która „jest szczytem, do którego zmierza działalność Kościoła, i zarazem jest źródłem, z którego wypływa cała jego moc”[1].  Sprawowanie liturgii wśród imigrantów, „dla nich, i z nimi i wśród nich”  winno zwracać uwagę na warunki egzystencjalne przybyszów oraz wspólnoty ich przyjmującej, tak by  celebracja liturgiczna stawała się przejawem życia wspólnoty wiernych, kroczących hic et nunc drogami zbawienia”[2].

 

 

1. Odpowiedzialni za celebracje liturgiczno-sakramentalne w komunii Kościoła

 

Zasady odpowiedzialności za celebracje liturgiczno-sakramentalne, usystematyzowane w art. 22 soborowej Konstytucji o liturgii świętej Sacrosanctum Concilium stanowią: „nikomu innemu (poza Stolicą Apostolską, Konferencją Episkopatu i biskupem miejsca), choćby nawet kapłanowi, nie wolno na własną rękę niczego dodawać, ujmować ani zmieniać w liturgii”[3]. Wskazanie to   kodeksowy zapis  znajduje w kan. 846 par. 1 KPK.  „Zatwierdzenie lub określenie tego, co jest wymagane” do ważności celebracji liturgiczno–sakramentalnej należy do najwyższej władzy kościelnej[4].    Również kierowanie liturgią należy w sposób wyłączny do władzy kościelnej, którą jest Stolica Apostolska oraz, zgodnie z prawem, biskup diecezjalny[5].      

W Kościele lokalnym biskup diecezjalny wobec wszystkich wiernych powierzonych jego pasterskiej pieczy, jako główny szafarz Bożych tajemnic, dokłada wszelkich starań, by wszyscy ci wierni  „przez uczestnictwo w sakramentach wzrastali w łasce”[6].  Tak sformułowana dyspozycja  wskazuje również na odpowiedzialność biskupa diecezjalnego za sprawowanie czynności liturgicznych  wobec tych,  którzy „ze względu na warunki życia nie mogą korzystać ze zwyczajnej posługi proboszczów”[7], wśród których są  również przybysze w pierwszym i w następnych pokoleniach. 

Kierując się duchem i literą przytoczonych unormowań kanonicznych należy stwierdzić, że konkretne przepisy liturgiczne dotyczące poszczególnych celebracji są zamieszczone w odpowiednich  księgach liturgicznych Stolicy Apostolskiej,  wprowadzających w życie Kościoła reformę liturgiczną zapoczątkowaną na Soborze Watykańskim II, bądź w kan. 834 – 1252 KPK, a więc w Księdze dotyczącej „Uświęcającego zadania Kościoła”. 

Celebracje liturgiczno–sakramentalne zależą od wewnętrznej współzależności różnego rodzaju czynników, wśród których na pierwszym miejscu są szafarze jako przewodniczący celebracji. Wierni uczestniczący w celebracjach są również „celebransami” z tytułu kapłaństwa wspólnego[8]. Są oni odpowiedzialne za sprawowanie obrzędu poprzez uczestnictwo w modlitwie, wspólnym śpiewie, medytacji a także poprzez gesty i postawy, które aktualizują akcję liturgiczną.  Duszpasterz  żyjących w diasporze imigrantów innego języka i obrządku,  winien zapoznać się z kanonicznymi możliwościami adaptacji czynności liturgiczno-sakramentalnych, zamieszczonymi  w poszczególnych obrzędowych księgach liturgicznych, tak by poszczególne celebracje  sprawowane zgodnie ze wskazaniami, nie budziły zdziwienia wiernych, a jednocześnie były dopasowane do poziomu uczestników i umożliwiły im jak najpełniejsze korzystanie z  dóbr duchowych Kościoła.

 

2. Zasady dostosowywania celebracji

 

            Duszpasterstwo imigrantów  wymaga  oparcia o fundamentalne zasady posługi pasterzy Kościoła wobec wiernych. Zasady  te  wynikają z natury ogólnego duszpasterstwa liturgiczno–sakramentalnego i dają  duszpasterzom środowisk imigracyjnych oraz wiernym imigrantom i ich rodzinom pewność, że  poszczególne obrzędy są sprawowane zgodnie z wolą Kościoła.   Usystematyzowanie tych zasad  oraz podkreślenie ich roli w duszpasterstwie liturgiczno–sakramentalnym sprawowanym „wśród, z i dla” imigrantów jest  tym ważniejsze, że celebracje dokonywane są w środowisku  diaspory, a także wśród społeczności wiernych, charakteryzującej się naturalną zmiennością, płynnością   i  tymczasowością.

W celebracji każdego aktu liturgiczno–sakramentalnego obecny jest cały Kościół – jeden, święty i powszechny, bo obecny jest sam Chrystus[9]  i On też sam jest jednym jedynym działającym.  „Tego rodzaju kult dokonuje się wtedy, gdy jest sprawowany w imieniu Kościoła przez osoby prawnie do tego wyznaczone i z zastosowaniem aktów zatwierdzonych przez władzę kościelną”[10].  W czasie tych czynności ci, „którzy są wewnątrz Kościoła”, przemieniają się  „w święty przybytek w Panu, w mieszkanie Boga w Duchu”[11].  W aktach tych  Kościół, Oblubienica Pana, Najwyższego Kapłana Nowego Testamentu nieustannie się odnawia, ubogaca i uświęca oddając  cześć Jedynemu Bogu.  Dlatego też w duszpasterstwie na rzecz imigrantów trzeba nieustannie przypominać, że każda celebracja liturgiczno-sakramentalna, sprawowana nawet przez najuboższą,  niestabilną  i zepchniętą na margines życia społecznego grupę wiernych, jest zawsze celebracją całego Kościoła[12]. W niej to ujawnia się i manifestuje sakramentalna jedność Wspólnoty uczniów Chrystusa,  ponieważ jest ona dziełem samego Chrystusa, który całą ludzkość łączy ze sobą. W dziełach tych Kościół wykonuje swoje kapłańskie zadania oraz „nieustannie wielbi Pana i wstawia się za zbawienie całego świata”[13].  W sprawowaniu obrzędów sakramentalno–liturgicznych, zważając na swoją wiarę, cały Kościół modli się do Boga i to  niezależnie od grzeszności poszczególnych wiernych, których pobudza, „by przestrzegali zobowiązań płynących z sakramentów, które z wiarą przyjęli” i by „żyli zjednoczeni w Bożej dobroci”[14].

            Dynamika zapotrzebowania duszpasterskiego imigrantów jako protagonistów działalności Kościoła na rzecz swojego środowiska  mobilizuje ich samych oraz społeczność przyjmujących do przeżywania radości i jedności w wierze poprzez widzialną wspólnotowość zgromadzenia liturgiczno-sakramentalnego. Szczególnie wśród tych, którzy żyją w wielkim rozproszeniu, w diasporze i kulturowo–językowej izolacji,  wspólna celebracja winna stawać się epifanią Kościoła i umocnieniem w prawdzie, że Chrystus jest obecny tam, gdzie gromadzą się ochrzczeni w imię Trójcy Przenajświętszej[15].

            By owocnie  celebrować akty liturgiczno-sakramentalne należy w czasie czynności liturgicznych danego aktu czynić to, co chce czynić Kościół. Należy to rozumieć, że celebrując dany akt  należy „czynić tak, jak tego chce Kościół”. Ważność celebracji winna być w centrum zainteresowania  zarówno celebransa, jak i jej uczestników. Jej owocność  jest  zawarta w niej samej, to jest w skutkach, do których prowadzi[16].  

W sprawowaniu liturgii możliwe jest wiele dostosowań wskazanych przez ordo danej czynności liturgiczno–sakramentalnej. O wprowadzanych adaptacjach umożliwionych w obowiązujących normach dotyczących sposobu celebracji wierni winni być pouczeni,  aby nie uczestniczyli w obrzędzie z przekonaniem, że zmiany uzależnione są tylko i wyłącznie od arbitralnych decyzji celebransa. Liturgia jest sprawowana w jedności wiary, nadziei i miłości oraz we wspólnocie wiernych ze swoimi pasterzami. Wierni winni wiedzieć, że „każdy, kto wykonuje swoją funkcję – czy to duchowny, czy wierny świecki – powinien w pełni wykonywać wyłącznie to, co do niego należy”[17].

Kolejna fundamentalna zasada  w duszpasterstwie migracyjnym podkreśla, że celebracja liturgiczno–sakramentalna jest pokarmem służącym  wzrostowi wiary i  jej owocem. Dla duszpasterza i  animatora liturgicznego wiernych przybyszów[18]  ważne jest ukazywanie  celebracji liturgiczno-sakramentalnych   jako celebracji sakramentów wiary, które równocześnie tę wiarę  postulują, pobudzają i pogłębiają.

            Imigranci  oraz  wspólnoty parafialne ich przyjmujące doświadczają wielości kultur, języków i obrządków. Wśród zasad duszpasterstwa sakramentalno–liturgicznego na rzecz przybyszów  trzeba wskazać na jedność liturgii, która manifestuje się w pluralizmie celebracji.  Zasada ta dotyka „stosunku liturgii do charakteru, tradycji i ducha różnych grup kulturowych oraz kwestii umiejętności udzielenia odpowiedzi na szczególne sytuacje społeczne i kulturalne w obrębie duszpasterstwa,  biorącego na siebie konkretną formację i animację liturgiczną, a także rozwijającego szersze uczestniczenie wiernych Kościoła lokalnego”[19].  Duszpasterz imigrantów w swojej posłudze winien  przygotowywać powierzonych sobie wiernych do doświadczania tej zasady, która wyraża bogactwo duchowe Kościoła katolickiego w wielości  rytów[20],  a sam „powinien udzielać sakramentów według własnego obrządku”[21]. Niezależnie od różnicy obrządków, w liturgii sprawowanej według tradycji każdego z nich działa ten sam Chrystus. Doświadczana ich wielość stanowi wyzwanie dla katechezy liturgicznej imigrantów, którzy w ten sposób mogą się przygotować na dojrzałe przyjęcie patrymonium wiary swoich przodków i do dochowania im  wierności. Tam, gdzie występuje obok siebie kilka  obrządków, wierni imigranci winni być do tego właściwie przygotowani i zdobyć umiejętność ich rozróżniania[22].

W kontekście potrzeb i możliwości akomodacji celebracji liturgiczno-sakramentalnych w duszpasterstwie imigrantów szczególną rolę spełnia dyspozycja kan. 2 KPK – 1983  oraz jej uszczegółowienie  w przepisach zamieszczanych w poszczególnych księgach liturgicznych, dając duszpasterzom możliwość kreatywności[23]. Sam duszpasterz  grup migrantów winien odpowiednio do sytuacji umieć w ramach obowiązującego prawa liturgicznego adoptować sposób sprawowania obrzędu[24].

Dlatego ważne jest, by znał nie tylko kodeksowe dyspozycje i przepisy  zawarte w księgach liturgicznych, ale i ustalenia właściwej Konferencji Episkopatu oraz biskupa diecezjalnego, dotyczące celebracji aktów liturgiczno-sakramentalnych oraz kompetencje szafarzy,  wskazane w editio tipica danej księgi liturgicznej.

Pierwsza grupa wskazań dostosowawczych znajduje się w księgach liturgicznych. Konferencja Episkopatu ma prawo przyjąć jako obowiązujące i dostosować na swoim terenie elementy celebracji aktu liturgiczno-sakramentalnego obowiązujące na terenie innych Konferencji oraz zdecydować, w jakim zakresie je wprowadzić[25]. Inne wskazania umożliwiają samemu szafarzowi celebracji dostosowanie jej „ ze względu na różne okoliczności”[26]do warunków sprawowanych obrzędów. W księgach liturgicznych znajdują się również  stwierdzenia zachęcające celebransa do stosowania odpowiedniej adaptacji.  „Do zadań kapłanów (…) należy (…) czuwać, aby (…) obrzędy odbywały się w sposób godny i z uwzględnieniem przyjętych adaptacji”[27] oraz „(…) aby celebrans zgodnie ze swoim roztropnym pasterskim osądem mógł dostosować obrzęd do sytuacji kandydatów i uczestników”[28]. „Zazwyczaj jednak kapłan i diakon posługują się obrzędami określonymi jako uproszczone i wprowadzają do nich tylko zmiany konieczne ze względu na miejsce i czas”[29].  Tak szeroko ujęte dyspozycje dostosowawcze tworzą zasadę  ogólną, dotyczącą wszystkich celebracji liturgiczno-sakramentalnych.  We wprowadzeniach wyrażone są one poprzez terminy: ad libitum, pro opportunitate, opportune, si opus est, si causa feret i  tym podobne.

            Inną formę dostosowania celebracji liturgicznej   daje możliwość dokonania wyboru między propozycjami  ogólnokościelnego Prawodawcy, które zamieszczone są we wprowadzeniu do poszczególnych celebracji.  Może to być wybór między sposobami odprawiania tych obrzędów,  np. między różnymi formularzami mszalnymi na dany dzień  lub sposobami celebracji  liturgii godzin w określonym dniu roku liturgicznego. Ważnym sposobem tego typu akomodacji jest wybór dokonywany między elementami obrzędu,  np. między czytaniami mszalnymi w czasie Mszy św. obrzędowych  lub między czytaniami w czasie sprawowania liturgii godzin.  Wybór ten może być dokonywany w poszczególnych przypadkach wg wskazań  przepisów liturgicznych[30].

            Celebrację można również dostosować  do okoliczności poprzez redukcję lub pominięcie,  np. jakiegoś fragmentu psalmu czy skrócenie zapowiedzi. Można też zredukować ilość czytań biblijnych lub ominąć jakiś werset. Według obowiązujących norm w niektórych obrzędach można dokonać skrótu albo już wprost jest on zaproponowany  ritus brevior[31]. Jeszcze innego rodzaju dostosowanie może być realizowane poprzez dodanie lub poszerzenie,  np. lektury tekstów Pisma św. lub wezwań modlitwy powszechnej[32]. Można też dokonywać dostosowania poprzez wskazane zastąpienia lub przesunięcia określonych części danego obrzędu[33]. Szczególną formą dostosowania jest możliwość kombinacji między tekstami zaproponowanymi w ordo oraz komponowanie nowych, np. w czasie powitań na początku zgromadzenia  lub w czasie wprowadzeń, a także w czasie modlitwy wiernych i suplikacji[34].

            Wskazując rodzaje dostosowań i aplikacji przyjętych i  wprowadzonych w poszczególnych normach prawa liturgiczno–sakramentalnego, zauważyć trzeba rolę celebransa, jego znajomość poszczególnych norm dotyczących celebracji obrzędów, rozsądek duszpasterski oraz rozeznanie konkretnej sytuacji. Rola celebransa w duszpasterstwie imigracyjnym jest bardzo ważna i on przede wszystkim winien się kierować zasadą ogólną, dotyczącą nie tylko celebracji Eucharystii: „Duszpasterska skuteczność liturgii z pewnością się zwiększy, gdy teksty czytań, modlitw i śpiewów w miarę możliwości będą dostosowane do potrzeb, duchowego przygotowania i poziomu intelektualnego uczestników (…). Kapłan powinien uwzględniać raczej dobro duchowe zgromadzenia niż swoje osobiste upodobania”[35]. Trzeba pamiętać, że nie każda sytuacja jest ujęta w unormowaniach, szczególnie w duszpasterstwie migracyjnym,   charakteryzującym się przejściowością, dużą wymianą członków danej wspólnoty, ich niepewnością co do okresu pobytu w miejscu  sprawowania czynności liturgiczno-sakramentalnych. Dlatego  w dokonywaniu możliwych i koniecznych adaptacji celebracji w  obrzędach sprawowanych na rzecz migrantów lub we wspólnotach, w których oni są  obecni, wymagana jest roztropność duszpasterza i troska o dobro duchowe uczestniczących. Szafarze celebracji liturgiczno–sakramentalnych szczególnie w środowiskach migrantów sami powinni być odpowiednio przygotowani,  a  ich duszpasterskim obowiązkiem jest właściwe przygotowywanie  uczestników celebracji. Chodzi nie tyle o zmianę obrzędu celebracji, ale o zmianę postawy, o pogłębienie rozumienia tekstów biblijnych, a w konsekwencji o przemianę mentalności i otwarcie się na działanie Ducha Świętego i obecność Chrystusa w akcji liturgicznej. Dlatego poprzez celebrację i w celebracji trzeba dokonać jakby przejścia od qualis est do qualis esse debet [36].

 

3. Celebracja Eucharystii i nabożeństw eucharystycznych  

 

            Zasady duszpasterstwa liturgiczno-sakramentalnego imigrantów  prowadzą do stwierdzenia, że wobec zróżnicowań kulturowo-językowych i obrządków  w poszczególnych celebracjach można i należy dokonywać zgodnych z przepisami liturgicznymi koniecznych adaptacji. Dostosowywanie to winno uwzględniać tak napływ nowych imigrantów tego samego języka, narodowości i obrządku jak i przybyszów innych kultur i języków oraz potrzeby duchowe przyjmujących[37].  W kontekście  ryzyka osłabienia lub utraty wiary imigrantów w nowym miejscu zatrzymania się lub osiedlenia,   a także   innych niebezpieczeństw, konieczna wydaje się troska o autentyczną celebrację sakramentów, które są zawsze skutecznymi znakami łaski Trójjedynego Boga. Zróżnicowanie środowiska imigracyjnego i ich często ekstremalnie nowa sytuacja egzystencjalna  powodują, że w podejściu praktycznym do celebracji  poszczególnych sakramentów oraz innych akcji liturgicznych zwielokrotniają się przypadki koniecznego i dopuszczalnego zróżnicowania oraz dopasowania do duchowości  uczestników[38].           

            Wśród celebracji liturgiczno-sakramentalnych  w posłudze duszpasterskiej na rzecz migrantów Eucharystia zajmuje centralne miejsce. Z niej to „jako ze swego źródła, spływa (…) łaska i z największą skutecznością  dokonuje się (…) uświęcenie ludzi w Chrystusie i uwielbienie Boga, do którego, jako do celu, zmierzają wszelkie inne działania Kościoła”[39].         Doceniając wagę udziału w Eucharystii przynajmniej w niedzielę oraz dni świąteczne nakazane[40], wierny imigrant winien w Niej uczestniczyć „z największym szacunkiem (…) biorąc czynny udział w sprawowaniu najczcigodniejszej Ofiary, z największą pobożnością i często przyjmować ten sakrament,  adorując Go z największą czcią”[41].  Ponieważ w Eucharystii zawiera się całe dobro duchowe Kościoła[42],  zarówno proboszcz wspólnoty parafialnej, na terenie której przebywają imigranci, jak i duszpasterze poszczególnych kategorii  imigrantów, swoje wysiłki koncentrują na celebracji Mszy św., w  niedziele i w dni świąteczne nakazane, i na uczestnictwie w Niej wiernych przybyszów.  Sprawowanie Eucharystii jest w „centrum parafialnego zgromadzenia wiernych”[43],  a więc jest ośrodkiem życia duchowego tak przyjmujących przybysza  jak i samych przyjmowanych. Zebrani pod przewodnictwem duszpasterza wokół ołtarza na Eucharystii niedzielnej lub świątecznej, wierni autochtoni wraz z przybyszami w pierwszym i dalszych pokoleniach, każdy zgodnie ze swym stanem i według swej funkcji, aktywnie sprawują Ofiarę Pana, aby uzyskać  liczne owoce, dla których Eucharystia została ustanowiona. Wspólna celebracja niedzielnej i świątecznej Mszy św. dla jej uczestników jest okazją, by pomimo różnic kulturowych i językowych, a także statusu społecznego, we wspólnocie  kultu wszyscy mogą poczuć się rodziną zjednoczoną z Kościołem diecezjalnym oraz Kościołem powszechnym w pielgrzymce do Domu Ojca.

Integralną częścią i zarazem owocem celebracji Najświętszej Eucharystii jest Komunia św.[44],  którą uczestnicy w stanie łaski uświęcającej powinni przyjmować często, godnie i pobożnie.  W kwestii  sposobu udzielania Komunii św. duszpasterze imigrantów   winni zachować wskazania biskupa diecezjalnego  zawarte w statutach diecezjalnych lub innych rozporządzeniach. 

            W duszpasterstwie przybyszów ważne  są również dyspozycje wskazujące, że Najświętszą Ofiarę należy sprawować w miejscu świętym, „chyba, że w poszczególnym wypadku czego innego domaga się konieczność; wtedy  Eucharystia winna być sprawowana w odpowiednim miejscu”[45]. „Kapłan katolicki  może sprawować Boską Liturgię na ołtarzu każdego kościoła katolickiego”[46].  W przypadku konieczności słusznego skorzystania z kościoła wspólnoty chrześcijańskiej akatolickiej, konieczne jest wyraźne uzyskanie zgody ordynariusza miejsca[47],  natomiast w żadnym przypadku kapłanom katolickim nie wolno współcelebrować Eucharystii z kapłanami akatolickimi[48].

            Do sakramentów inicjacji chrześcijańskiej należy pełne uczestnictwo we Mszy św., poprzez przyjęcie Komunii św. W duszpasterstwie na rzecz imigrantów ważne jest przygotowanie do pierwszej Komunii św. Nie można go  pominąć tak w stosunku do dzieci imigrantów, jak i do dorosłych przybyszów, którzy jeszcze nie przyjęli Komunii św. „Każdy ochrzczony, jeśli prawo tego nie zabrania, może i powinien być dopuszczony do Komunii świętej”[49].  O obowiązku tym  proboszcz wspólnoty parafialnej  i duszpasterz imigrantów winni przypominać przybyłym oraz troszczyć się, żeby wszyscy  przygotowujący się do  tego sakramentu uczestniczyli w specjalnej katechezie, dostosowanej pod względem językowym i kulturowym tak, by imigracyjne warunki  życia nie spowodowały zaniedbania w tym względzie[50]

 

            W duszpasterstwie  grup imigracyjnych często brakuje duszpasterza – celebransa niedzielnej lub świątecznej Eucharystii, a wierni ze słusznej przyczyny nie mogą uczestniczyć w niedzielnej i świątecznej Eucharystii w innej wspólnocie wiernych. W tych przypadkach „zaleca się, ażeby wierni brali udział w liturgii Słowa, gdy jest ona odprawiana w kościele parafialnym lub innym świętym miejscu według przepisów wydanych przez biskupa diecezjalnego, albo aby poświęcali odpowiedni czas na modlitwę indywidualną w rodzinie lub grupie rodzin”[51]

W każdą niedzielę, tj. w  Dzień Pański, wierni wspominając tajemnice zmartwychwstania i łącząc się z innymi winni przeżywać tajemnicę swojego zbawienia[52].  Troska o formację wiernych imigrantów winna ich przygotować tak, że gdyby z racji  rozproszenia i małej grupy nie mogli uczestniczyć w celebracji niedzielnej Eucharystii, gromadzili się na wspólnej modlitwie i w łączności z całą wspólnotą Kościoła składali dziękczynienie Trójjedynemu Bogu. Duchowość chrześcijańska winna iść w kierunku świętowania Dnia Pańskiego, który w stosunku do innych dni jest  najważniejszy[53].  Według norm Direttorio per le celebrazioni domenicali in assenza del presbitero[54] obowiązek takiego przygotowania wiernych należy do proboszcza miejscowej wspólnoty parafialnej oraz  duszpasterza imigrantów. Obok Mszy św.  trzeba dostrzec inne celebracje eucharystyczne, jak np. adorację i procesję.

            W sposób szczególny należy zauważyć przyjmowanie Komunii św. poza Mszą św. Chociaż praktyka ta nie wynika z duchowości liturgicznej,  w środowisku imigracyjnym trzeba ją  akceptować i propagować wszędzie tam, gdzie z racji diaspory oraz braku celebransa nie można sprawować Mszy św. Dlatego też duszpasterz imigrantów winien zatroszczyć się o  przygotowanie szafarzy, tak by celebracja Komunii świętej poza Mszą św. obok Najświętszej Ofiary  była rzeczywiście centrum wiary widzianej i przeżywanej. Kodeks wskazuje, że „szafarzem nadzwyczajnym Komunii świętej” jest akolita, oraz wierny wyznaczony zgodnie z kan. 230 par. 3 KPK[55].  Również  przy udzieleniu wiatyku trzeba pamiętać o dyspozycji kan. 911 par. 2: „W razie konieczności albo za zgodą przynajmniej domyślną (…), powinien to uczynić (…) inny szafarz Komunii świętej”.  

 

4.Potrzeby i możliwe dostosowania innych posług  liturgiczno–sakramentalnych wobec przybyszów

 

            Sakramentem, na którego celebrację w warunkach życia imigrantów należy zwrócić szczególną uwagę, jest sakrament chrztu św. Duszpasterze środowisk imigracyjnych na mocy sprawowanej misji mają bardzo poważny obowiązek pouczania wiernych o konieczności i znaczeniu tego pierwszego z sakramentów. Mają także obowiązek wcześniejszego przyjmowania zgłoszeń dzieci do chrztu oraz prowadzenia dla rodziców i chrzestnych katechezy chrzcielnej[56] i wreszcie uroczystego udzielania sakramentu chrztu zgodnie z przypisami Kościoła w pierwszych tygodniach życia dziecka[57].  Wskazując, że chrzest jest ianua sacramentorum koniecznym do zbawienia[58]  zarówno podczas katechezy jak i innych form przepowiadania winno się  podkreślać jego rolę w życiu chrześcijańskim, by wierzący byli świadomi konieczności jego przyjęcia i wpływu na postawę moralną. W katechezie chrzcielnej duszpasterze środowisk imigracyjnych winni zwracać uwagę, że „zwyczajnym szafarzem chrztu jest biskup, prezbiter i diakon, z zachowaniem przepisu kan. 530, n. 1”[59].  Dlatego też sam duszpasterz przybyszów  winien stwierdzić, czy w ramach zleconej przez biskupa diecezjalnego posługi posiada uprawnienie do udzielania powierzonym wiernym sakramentu chrztu. Gdy jednak „szafarz zwyczajny chrztu jest nieobecny lub ma przeszkody, chrztu godziwie udziela katecheta albo inna osoba wyznaczona do tej funkcji przez ordynariusza miejsca, a w przypadku konieczności każdy człowiek mający właściwą intencję”[60]  wykonując tylko to, co jest wymagane do ważności sakramentu[61].  Ważne ze względu na włączenie imigranta i jego rodziny w życie Kościoła diecezjalnego  i wspólnoty parafialnej jest miejsce chrztu. Przy zachowaniu prawa[62]  miejscem  udzielania chrztu winien być kościół parafialny miejsca aktualnego przebywania mającego przyjąć chrzest lub miejsca pobytu  przynajmniej jednego z jego rodziców Jeżeli na mocy prawa lub zarządzenia biskupa diecezjalnego  dany ośrodek duszpasterski do imigrantów prowadzi księgi parafialne, to również w nich należy odnotować fakt udzielenia sakramentu chrztu św.[63].          

            W sakramencie bierzmowania wierni otrzymują w pełniejszym stopniu dary Ducha Świętego i doskonalej związują się z Kościołem  powszechnym oraz z kościołem  diecezjalnym. Jest on swoistą ratyfikacją przyjętego w dzieciństwie sakramentu chrztu i zobowiązuje do dawania świadectwa wiary oraz przyczyniania się do  wypełniania rzeczywistości tego świata duchem Chrystusowym. Duszpasterze imigrantów winni starać się, by ten ważny sakrament inicjacji chrześcijańskiej przyjęły również wszystkie dojrzalsze i odpowiednio przygotowane dzieci przybyszów,  a także dorośli imigranci, którzy go jeszcze nie przyjęli[64]. W Kościele łacińskim misjonarz migrantów, który jest proboszczem parafii personalnej dla nich albo cieszy się uprawnieniami proboszcza, a także każdy prezbiter,  mają prawo udzielać sakramentu bierzmowania powierzonym wiernym znajdującym się w niebezpieczeństwie śmierci[65].  Nazwiska bierzmowanych należy zapisać w księdze bierzmowanych  prowadzonej zgodnie z prawem, a proboszcz parafii terytorialnej lub personalnej oraz  kapelan/misjonarz missio cum cura animarum powinien  powiadomić o bierzmowanym proboszcza miejsca chrztu, aby mógł dokonać odpowiedniej adnotacji w księdze chrztów zgodnie z kan. 535 par. 2 KPK.

            Ważnym sakramentem w korzystaniu przez migranta z dóbr duchowych Kościoła jest sakrament pokuty, w czasie sprawowania którego wierni wyznając uprawnionemu kapłanowi grzechy[66], wyrażają za nie żal i postanawiają poprawę, a poprzez udzielone rozgrzeszenie otrzymują od Boga ich odpuszczenie. Wyznanie grzechów zakłada komunikację między spowiadającym się a szafarzem sakramentu pokuty,  wymaga więc znajomości wspólnego języka. W ten sposób posługa sakramentu pokuty wobec imigranta i korzystanie przez niego z dóbr duchowych tego sakramentu,  czyli pojednanie z Bogiem i  z Kościołem,  rodzi szczególne trudności dla duszpasterstwa przybyszów, szczególnie wobec nowoprzybyłych, słabo znających język społeczności przyjmującej i stojących na początku wielopokoleniowego procesu integracji w Kościele miejsca zamieszkania.

            Na mocy sprawowanego urzędu upoważnienie[67]  do spowiadania wiernych przebywających na terenie parafii posiada proboszcz oraz inni go zastępujący[68].  Takie samo uprawnienie na mocy urzędu posiada proboszcz parafii personalnej dla migrantów, utworzonej z racji języka, narodowości lub obrządku, oraz jego zastępcy.  Duszpasterz migrantów jako kapelan/misjonarz lub rektor kościoła z racji  sprawowanej funkcji winni przez kompetentnego biskupa być również wyposażeni w takie uprawnienie[69].  Ci kapłani, którzy mają odpowiednie  upoważnienie z racji sprawowanego urzędu lub zostało ono im udzielone przez biskupa diecezjalnego, mogą, przy zachowaniu prawa, wszędzie z niego korzystać[70].  Dla samego zjawiska migracji, które swoją dynamiką może wciągnąć także i duchownych, oraz dla dyscypliny wewnątrzkościelnej ważna jest dyspozycja kan. 971: „Ordynariusz miejsca nie powinien udzielać habitualnie upoważnienia do spowiadania prezbiterowi, chociażby na jego terenie miał stałe lub tymczasowe zamieszkanie, jeśli uprzednio nie wysłucha, jeżeli to możliwe, ordynariusza tegoż prezbitera”. W niebezpieczeństwie śmierci każdy kapłan rozgrzesza ważnie i godziwie jakiegokolwiek penitenta z wszelkich cenzur i grzechów[71]

            W duszpasterstwie imigrantów, jako w duszpasterstwie na granicy kultur i języków, należy ściśle przestrzegać zasad absolucji generalnej. „Indywidualna i integralna spowiedź oraz rozgrzeszenie stanowią jedyny zwyczajny sposób” korzystania z sakramentu pokuty[72].  Określenie, czy zachodzą warunki do udzielenia wiernym rozgrzeszenia generalnego należy  do biskupa diecezjalnego[73]

            Prawodawca ogólnokościelny wskazując na konieczność komunikacji pomiędzy penitentem a spowiednikiem zwrócił uwagę, że  posługa w konfesjonale  ma charakter osądzający i leczniczy. Spowiednik w przekazywanych pouczeniach winien stosować się do Magisterium Kościoła i norm wydanych przez kompetentna władzę[74] oraz pamiętać, że Bóg ustanowił go szafarzem sprawiedliwości i miłosierdzia, dlatego jako ojciec duchowny powinien także odpowiednio udzielać rady,  dzięki której penitent może wzrastać w swoim powołaniu do świętości[75].  Kodeka Kościoła łacińskiego z 1983 roku, ze względu na konieczną komunikację i  rozumienie  wypowiadanych słów między spowiednikiem a penitentem, przewidują również możliwość skorzystania w czasie spowiedzi z pomocy tłumacza. Jest on wówczas zobowiązany do zachowania tajemnicy spowiedzi (obligatione secretum servandi)[76].

            Z pokutą chrześcijańską jest związany sakrament  chorych. Kościół przez modlitwę i namaszczenie poleca chorych Chrystusowi, aby ich uwolnił od kary za grzechy i podźwignął w chorobie. Duszpasterz imigrantów udziela tego sakramentu starszym i chorym przybyszom, [77] wyjaśnia potrzebę przyjęcia i skutki tego sakramentu, wskazując, że choćby z  powodu odległości i diaspory nie należy odkładać go na ostatnie chwile życia. Czas rekolekcji  w parafii lub w ośrodku duszpasterskim dla imigrantów jest okazją do wspólnej celebracji tego sakramentu.

            W powierzonych sobie wspólnotach duszpasterze imigrantów winni zabiegać   również o przygotowanie młodzieży do zawarcia małżeństwa, o uroczystą celebrację sakramentu małżeństwa z ukazaniem jego związków z Chrystusem i Kościołem, o wspieranie małżonków, aby umieli zachować wierność małżeńskiemu przymierzu i postępowali w  świętości życia małżeńskiego oraz rodzinnego. W duszpasterstwie imigracyjnym małżonkom należy ułatwiać możliwość odnowy łaski sakramentu małżeństwa i życie nim na co dzień. O ile chodzi o unormowania prawno–pastoralne dotyczące sakramentu małżeństwa, w każdym przypadku należy zachować wskazane dyspozycje: 1) zawarte w kan. 1063 – 1072 KPK, a dotyczące duszpasterskiej troski oraz czynności poprzedzających zawarcie małżeństwa. W duszpasterstwie imigracyjnym ważna jest troska o formacje animatorów, pomagających narzeczonym przygotować się do zawarcia małżeństwa oraz o katechezę przedmałżeńską; 2) zawarte w kan. 1108 – 1123 KPK, a w szczególności kan. 1112 – 1114 i 1116, dotyczące formy zawierania małżeństwa; 3) zawarte w kan. 1124 – 1129 KPK   odnośnie małżeństw mieszanych. W duszpasterstwie migrantów ważne jest przesłanie instrukcji Erga migrantes: „Jeżeli zaś chodzi o małżeństwo między katolikami a migrantami niechrześcijańskimi, należy go odradzać, choć z różnym naciskiem, zgodnie z religia każdego”[78]. W przypadku małżeństwa katoliczki z muzułmaninem „należy przeprowadzić szczególnie dokładne i pogłębione przygotowanie, podczas którego narzeczeni zostaną doprowadzeni do poznania i świadomego <<przyjęcia>> głębokich różnic kulturowych i religijnych, jakim trzeba stawić czoła  zarówno miedzy nimi, jak i w odniesieniu do rodzin i środowiska pochodzenia strony muzułmańskiej, do której ewentualnie się powróci po okresie przebywania zagranicą”[79].

            Ze względu na to, że normy chrześcijańskie są „mocno sprzeczne” z normami muzułmańskimi co do chrztu dzieci to już w okresie przygotowania do zawarcia małżeństwa katolicko-muzułmańskiego trzeba na to zwrócić uwagę, a strona katolicka powinna zobowiązać się do tego, czego wymaga Kościół[80]. Nawrócenie i prośba „o chrzest dorosłych muzułmanów wymagają również przemyślanej uwagi zarówno z powodu szczególnej natury religii muzułmańskiej, jak i z powodu konsekwencji, jakie z tego wynikają”[81]

 

5. Normatywny aspekt celebracji sakramentaliów i innych aktów kultu Bożego

 

            W duszpasterstwie na rzecz imigrantów należy docenić  sakramentalia, czyli ustanowione przez Kościół święte znaki,  które dzięki modlitwie Kościoła uświęcają życie odpowiednio usposobionych wiernych niemal we wszystkich okolicznościach i wydarzeniach życiowych[82]  oraz przygotowują chrześcijan do właściwego przyjęcia skutków sakramentów. Przy ich sprawowaniu  „należy zachować obrzędy i formuły zatwierdzone przez władzę kościelną”[83]  oraz „przepisy prawa partykularnego własnego Kościoła sui iuris[84].  W warunkach imigracyjnej diaspory ważna jest dyspozycja kan. 1168 KPK , wskazująca, że w zasadzie szafarzem sakramentaliów jest duchowny, który posiada odpowiednią władzę. Jednak „zgodnie z księgami liturgicznymi, niektórych sakramentaliów mogą, według zdania ordynariusza miejsca, udzielać także świeccy, posiadający odpowiednie przygotowanie”. 

Dla dobra duchowego imigranta (czytaj: również migranta katechumena i niekatolika)[85] wśród sakramentaliów warto wyodrębnić błogosławieństwa, które z wyjątkiem zastrzeżonych papieżowi i biskupowi może udzielać każdy prezbiter oraz zgodnie z prawem diakon[86].  Duszpasterzom imigrantów zaleca się szczególnie udzielanie błogosławieństw rodzinom, dzieciom, jubilatom i chorym. Winni oni  rozważyć  „(…) formy błogosławieństw rodzinnych, proponowanych przez Rytuał błogosławieństw”[87], pamiętając, że wśród nich  są również błogosławieństwa szczególnie dotyczące rodziny i domu rodzinnego, których mogą udzielać wierni świeccy. W duszpasterstwie imigracyjnym i w procesie integracji przybyszów ważną rolę odgrywają błogosławieństwa nowego mieszkania, obrazów, figur, dewocjonaliów, narzędzi i miejsc pracy, pokarmów itd.[88].

            Duszpasterz imigrantów winien przewidzieć i przygotować poszczególnych wiernych oraz całą wspólnotę do uczestnictwa w liturgii godzin[89], celebrowanej również bez kapłana czy diakona, pod przewodnictwem wiernego świeckiego „na swoich zebraniach, czy nawet indywidualnie”[90].  W czasie liturgii godzin Lud Boży słucha przesłania, które kieruje do niego Bóg w swym słowie, upamiętnia misterium zbawienia, w śpiewie i modlitwie wychwala Boga oraz wyprasza zbawienie dla całego świata[91].

            W duszpasterstwie migrantów żyjących w diasporze wierni świeccy winni być przygotowywani do uczestnictwa w nabożeństwach słowa Bożego, które są istotną częścią niektórych obrzędów. Uczestnictwo to winno być szczególnie akcentowane w tych wspólnotach wiernych migrantów, w których nie ma kapłana[92], a modlitwie przewodniczy wierny świecki przygotowany odpowiednio przez duszpasterza imigrantów[93]. Odprawienie nabożeństwa słowa Bożego, tak indywidualnie jak i w grupach wiernych, jest przygotowaniem do celebracji sakramentów, a w szczególności do celebracji Eucharystii. Szczególnego przygotowania przez duszpasterzy do uczestnictwa w nabożeństwach słowa Bożego wymagają te wspólnoty wiernych imigrantów żyjące w diasporze, w których przewidziana jest dłuższa nieobecność kapłana. Przygotowania te winny  być swoją treścią związane z warunkami, w jakich żyje dana wspólnota oraz z okresem roku liturgicznego. 

            Duszpasterz imigrantów powinien przygotowywać powierzonych sobie wiernych w ich konkretnych warunkach   do przeżywania tajemnic wiary w roku liturgicznym. W kształtowaniu  duchowości chrześcijańskiej wiernych duszpasterz przybyszów i ich potomnych winien wysuwać na pierwsze miejsce podstawowe tajemnice zbawczego dzieła Boga, uobecnione w poszczególnych okresach liturgicznych. Szczególną uwagę  zwraca na Triduum Paschalne, a także inne tajemnice wiary związane z tajemnicą odkupienia człowieka, respektując zawsze wskazania liturgiczno–sakramentalne. W duszpasterstwie imigracyjnym należy podtrzymywać kult Zbawiciela utajonego w Najświętszej Eucharystii. Służą temu uroczyste ceremonie Wielkiego Czwartku, uroczystość Ciała i Krwi Chrystusa, tradycyjne procesje Eucharystyczne i adoracje Najświętszego Sakramentu. Z kultem Eucharystii jest związane nabożeństwo do Najświętszego Serca Pana Jezusa. Tam gdzie to możliwe duszpasterze migrantów z pietyzmem winni pielęgnować to nabożeństwo, wskazując na jego istotę, którą jest miłość wynagradzająca za grzechy. W środowiskach emigracyjnych nabożeństwa te można ożywiać  zgodnie ze  zwyczajami wywiezionymi przez imigrantów ze swoich rodzimych Kościołów  diecezjalnych[94].     

            Kościół, również w środowiskach imigracyjnych, „dla umocnienia świętości Ludu Bożego (…) poleca szczególnej i synowskiej czci wiernych Najświętszą Maryję, zawsze dziewicę, Matkę Bożą, którą Chrystus ustanowił Matką  wszystkich ludzi oraz popiera prawdziwy i autentyczny kult innych świętych, których przykładem wierni budują się i których wstawiennictwem są wspomagani”[95].  Szczególnego znaczenia nabiera kult świętych związanych z duchowością imigrantów i miejscem ich pochodzenia. Wskazując na szczególną cześć Matki Bożej oraz autentyczny kult świętych chodzi nie tyle o zewnętrzne akty, ale o ich wewnętrzny wymiar. Formacja do prawdziwej czci jest formacją do uczenia się wiary, nadziei i miłości, jakimi cieszyła się NMP[96]

            Wśród innych aktów kultu trzeba wskazać także  nowenny przygotowujące do przeżywania świąt lub  odprawiane systematyczne w danym dniu tygodnia. Ważne jest również podtrzymywanie tradycyjnych nabożeństw w  odpowiednim okresie liturgicznym, np. drogi krzyżowej w czasie Wielkiego Postu lub nabożeństw miesięcznych, jak np. różańca w październiku. Do duszpasterza migrantów należy troska, by nabożeństwa te były przeżywane w duchu prawdziwej pobożności chrześcijańskiej, autentycznej duchowości, ze zdrowym sentymentem. Szczególną formą kultu są pielgrzymki, obrazujące drogę Ludu Bożego do domu Ojca, ożywiające wiarę uczestników oraz rozwijające poczucie wspólnoty kościelnej. Dla migrantów zarówno pierwszego jak i następnych pokoleń wielkiego znaczenia nabierają pielgrzymki do sanktuariów znajdujących się w kraju ich pochodzenia. Wpisują się one w proces integracji kościelnej migranta oraz pozwalają mu definiować swoją tożsamość kulturowo-religijną. Dlatego też podkreślając religijny charakter pielgrzymek, duszpasterze migrantów wykorzystają do uświadomienia imigrantom i ich potomnym koniecznych procesów włączenia się w życie Kościoła diecezjalnego  i parafii terytorialnej. Przy zachowaniu obowiązującego prawa powszechnego i partykularnego duszpasterz migrantów będzie zachęcał powierzonych wiernych do zachowania dni pokuty[97].  

Wskazując na rolę liturgii w duszpasterstwie imigracyjnym trzeba wspomnieć też i o innych aktach kultu, które w tej specjalnej działalności Kościoła nabierają szczególnego znaczenia. Jest to  na przykład obchodzenie rocznic chrztu, połączone z liturgią słowa i odnowieniem przyrzeczeń chrzcielnych, czy rocznic zawarcia małżeństwa celebrowanych w czasie nabożeństwa słowa Bożego połączonego z odnowieniem przysięgi małżeńskiej.  

            Wśród innych aktów kultu, które w duszpasterstwie emigracyjnym mają szczególne zabarwienie należy wskazać nabożeństwa pogrzebowe, pamiętając, że chrześcijanie zawsze błagali o Boże miłosierdzie dla zmarłych, z szacunkiem odnosili się do ciała zmarłego, a żyjącym wypraszali łaskę nadziei[98].  Trzeba pamiętać, że prawo do pogrzebu kościelnego mają wszyscy, których prawo tego nie pozbawiło[99].

            Duszpasterz imigrantów w swej posłudze wspiera powierzonych sobie wiernych przez pogłębianie wiary,  wskazując na chrystologiczny wymiar poszczególnych aktów kultu oraz na fakt, że  nabierają one autentyczności tylko wtedy, gdy  sprawuje się je  „zgodnie z przepisami i zasadami Kościoła”[100]. Zasada ta dotyczy wszystkich ćwiczeń i praktyk duchowych chrześcijan, które winny być zawsze  sprawowane „z polecenia biskupów, zgodnie ze zwyczajami lub prawnie zatwierdzonymi księgami”[101]. W duszpasterstwie imigracyjnym ważne jest, by w poszczególnych nabożeństwach i praktykach duchowych przestrzegać norm Kościoła partykularnego, na terenie którego są  sprawowane. W sprawowaniu nabożeństw należy uwzględniać okresy liturgiczne i starać się, by były sprawowane zgodnie „ze świętą  liturgią, z niej niejako wypływały i do niej wiernych prowadziły”[102]. Poszczególne nabożeństwa winny być sprawowane  według kryteriów teologicznych, pastoralnych, historycznych i literalnych oraz wypływać z Pisma świętego, inspiracji liturgicznych, motywów ekumenicznych, z elementów współczesnej duchowości. Należy zadbać, by z punktu widzenia pastoralnego dawać pierwszeństwo liturgii oraz by  poszczególne nabożeństwa były zharmonizowane z okresem liturgicznym  i  nie prowadziły do zamieszania lub zatarcia granic między nimi a liturgią,  a tym bardziej do przeciwstawienia się liturgii i dominacji nad nią. Winny one być sprawowane zgodnie z kultem chrześcijańskim: do Ojca przez Syna w Duchu Świętym, a pobożność ludowa nie może zdominować liturgii właściwej dla Ludu Bożego[103]

 

6. Podsumowanie

 

            Jeżeli duszpasterstwo na rzecz migrantów definiuje się  jako duszpasterstwo przyjęcia ich i solidarności z przybyszami,  to w celebracjach liturgiczno-sakramentalnych, szczególnie w czasie sprawowania Mszy św., definicja ta  znajduje swój punkt centralny. Imigrant w miejscu  stałego lub czasowego zamieszkania, w pierwszych i następnych pokoleniach,  ma prawo do korzystania z dóbr duchowych Kościoła, a przede wszystkim do pełnego uczestnictwa w Najświętszej Eucharystii w takim samym stopniu, jak wierni wspólnoty go przyjmującej. Kościół nie tylko prawo migranta przyjmuje jako swój obowiązek wobec niego, ale poprzez wskazywanie duszpasterzom na możliwości dostosowania poszczególnych celebracji do sytuacji  przybysza chce dzielić się z nim dobrami duchowymi w takim samym stopniu, jak czyni to wobec wiernych wspólnoty przyjmującej.

 

 


[1] Sobór Watykański II, Konstytucja Sacrosanctum Consilium (dalej SC), nr  10.

[2] EMCC 44;  por. A. Triacca, La preghiera liturgica e la mobilità umana, w: Pontificia Commisio de Spirituali Migratorum atque Itinerantum Cura, Liturgia e mobilità umana, Padova 1987, s.56 – 57.

[3] SC 22 par. 4.

[4] KPK kan. 841.

[5] Tamże, kan. 838 par. 1.

[6] Tamże, kan. 387.

[7] Tamże, kan. 568.

[8] Z. Weder, Celebrans,  EK t. 2, kol.1389: “Celebrans (łać. celebrare czcić, święcić, obchodzić), duchowny sprawujący liturgię na mocy święceń kapłańskich, najczęściej biskup lub kapłan, odprawiający Mszę, nabożeństwo, procesję; ponadto świecki (mężczyzna lub kobieta), który otrzymawszy misje kanoniczną sprawuje publiczne funkcje liturgiczne na mocy uczestnictwa w kapłaństwie wspólnym”.

[9] SC 7; KPK kan. 837 par. 1.

[10] KPK,  kan. 834 par. 1.

[11] SC 2.

[12] Tamże, nr 26.

[13] Tamże, nr 83.

[14] Tamże, nr 10.

[15] EMCC 12.

[16] KPK kan. 841.

[17] SC 28.

[18] Tamże, nr 45.

[19] Tamże, nr 44; por.  A. Nocent, Mobilità contemporanea e liturgia, w: Congregazione per l’Educazione Cattolica, Pontificia Commisione Migrazioni e Turismo, Orizzonti pastorali oggi. Studi interdisciplinary sulla mobilità umana, Padova 1987, s. 70 – 72.

[20] KPK kan. 846 par. 2.

[21] Tamże.

[22] EMCC 52 -56.

[23] Por. A. Pistola, Creatività, w: Nuovo dizionario liturgico (red. D. Sartore, A.M. Triaca), Roma 1990, s. 314 – 332.

[24] Por. EMCC 77.

[25] Por. Wtajemniczenie chrześcijańskie. Wprowadzenie ogólne, w: Obrzędy chrztu dzieci dostosowane do zwyczajów diecezji polskich, Katowice 1987, wyd. II, nr 35.

[26] Por. Tamże, nr 31.

[27] Chrześcijańskie wtajemniczenie dorosłych, w: Obrzędy chrześcijańskiego wtajemniczenia dorosłych dostosowane do zwyczajów diecezji polskich, Katowice 1988,  nr 45.

[28] Tamże, nr 67.

[29] Skrócony obrzęd wtajemniczenia dorosłych w niebezpieczeństwie lub w chwili śmierci, w: Obrzędy chrześcijańskiego wtajemniczenia dorosłych dostosowane do zwyczajów diecezji polskich, Katowice 1988,  nr 280.

[30] Por. Wprowadzenie teologiczne i pastoralne,  w: Obrzędy pokuty dostosowane do zwyczajów diecezji polskich, Katowice 1981, nr 35 b; 40 a.

[31] Por. Wprowadzenie teologiczne i pastoralne, w: Obrzędy pogrzebowe dostosowane do zwyczajów diecezji polskich, Katowice 1978,  nr  24 d, ; 24 f; Chrześcijańskie wtajemniczenie dorosłych …,  nr 67; Wprowadzenie teologiczne i pastoralne, w: Sakrament chorych. Obrzędy i duszpasterstwo, Katowice 1978, nr  40a;  Wprowadzenie teologiczne i pastoralne,  w: Obrzędy pokuty dostosowane do zwyczajów diecezji polskich …,  nr 21 i 40 a.

[32] Por. Kongregacja Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów, Nowe ogólne wprowadzenie do Mszału Rzymskiego, Poznań 2004, nr 357 – 362;  Chrześcijańskie wtajemniczenie dorosłych …,  nr 67. 

[33] Por. Wprowadzenie teologiczne i pastoralne, w: Obrzędy pogrzebowe dostosowane do zwyczajów diecezji polskich …,  nr  24; Chrześcijańskie wtajemniczenie dorosłych …,  nr  276; Wprowadzenie teologiczne i pastoralne, w: Sakrament chorych. Obrzędy i duszpasterstwo …,  nr  41; Wprowadzenie teologiczne i pastoralne,  w: Obrzędy pokuty dostosowane do zwyczajów diecezji polskich…,   nr  26.

[34] Por. Congregatio pro Cultu Divino, Littere circulares „De precibus  eucharisticis”, AAS 65(1973), s. 346; Chrześcijańskie wtajemniczenie dorosłych …, nr  94; 148; 163. 

[35] Kongregacja ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów, Nowe ogólne wprowadzenie do Mszału Rzymskiego…,  nr 352.

[36] Por. A.M. Triacca, Mobilità umana…, s. 109 – 111.

[37] Por. EMCC 90.

[38] Por. KPK kan. 214.

[39] SC 10; KPK kan. 897.

[40] KPK kan. 1247.

[41] Tamże, kan. 898.

[42] PO 10.

[43] KPK kan. 528 par. 2.

[44] Tamże, kan. 918.

[45] KPK kan. 832 par. 1.

[46] Tamże, kan. 832 par. 2.

[47] Tamże, kan. 833.



0 Ameryka Północna
0 Ameryka Północna
0 Ameryka Północna
0 Ameryka Północna
0 Ameryka Północna
0 Ameryka Północna
1. Wybierz kontynent
Na mocy pozwolenia Prymasa Polski z dn. 28 listopada 1983 r., zgodnie z postanowieniem VII Kapituły Generalnej i uzyskaniu zgody Rady Generalnej Towarzystwa Chrystusowego ówczesny przełożony generalny ks. dr Edward Szymanek TChr erygował 3 maja 1984 r. Instytut Duszpasterstwa Emigracyjnego ustanawiając dyrektorem ks. prof. Bogusława Nadolskiego. Bezpośrednim celem IDE było przygotowywanie specjalistycznych kadr w zakresie apostolatu Emigracyjnego. Jak powiedział ks. dr Józef Bakalarz TChr w wykładzie inauguracyjnym na rozpoczęcie działalności Instytutu, "ma on być sercem i motorem Ruchu Apostolatu Emigracyjnego praktykowanego w różnych formach i według różnych metod."

Instytut Duszpasterstwa Emigracyjnego im. Kard. Augusta Hlonda

ul. Panny Marii 4, 60-962 Poznań
tel. +48 61 64 72 523, ide@chrystusowcy.pl

BANK PEKAO SA 36124065241111001023869649